KURTULUŞ SAVAŞI'NIN TEK DENİZ KAHRAMANI “GAZİ ALEMDAR”
Kurtuluş Savaşındaki duruşu ve katkılarından dolayı adeta destanlaşan Alemdar vapuru, kahraman ve yurtsever mürettebatıyla birlikte tarihe adını altın harflerle yazdırmıştır.
I.Dünya Savaşı sürecinde 1914 yılında el konularak Osmanlı Deniz Yolları Yönetimi (Seyr-i Sefain İdaresi)filosuna katılan Alemdar vapuru, Kurtuluş Savaşı başladığında İstanbul hükümetinin denetimindeydi. Dünya Savaşı bitip Mütareke imzalandığında, Mütarekenin 7. Maddesini öne süren İtilaf Devletleri Anadolu’yu dört bir yandan işgal etmişti. İşgaller karşısında Mustafa Kemal Paşa, Samsun’a çıkmış, Anadolu’daki milli örgütlenmeyle Kurtuluş Savaşını başlatmıştı. Savaş süregelirken, Doğu’da Gümrü Antlaşması imzalanmış, batıda I. İnönü Muharebesi kazanılmıştı ki o sırada Sovyetlerden Türkiye’ye yardım geldi. Gelen yardımın Anadolu’ya nakledilmesi gerekiyordu ve bunun için en güvenli yol deniz yoluydu. Ancak bu naklin gerçekleştirilmesi için bir deniz aracına ihtiyaç vardı ve Ankara Hükümetinin bu işe uygun bir deniz taşıtı yoktu. Ancak Alemdar isimli arama kurtarma vapuru biliniyordu. Üstelik görevinden dolayı sürekli istim tutuyordu. Diğer bir ifadeyle vapur, her daim harekete hazır bekletiliyordu. Bu vapurun Ankara Hükümetince kullanılması için ise ancak kaçırılması gerekiyordu.
Ankara hükümetine bağlı yurtsever milliciler[1] bir plan yaptılar ve 24 Ocak 1921 gecesi İstanbul Kuruçeşme’de demirli bulunan Alemdar vapurunu kaçırarak Karadeniz’e açıldılar. Boğazda devriye gezen işgalci gemilerine "Karadeniz’de batmakta olan bir gemiye yardıma gittiklerini" söyleyen milliciler, zorlu yolculuğun ardından 25 Ocak 1921 günü Ereğli’ye ulaştılar. Amaç, yakıt ikmali yapmak ve mürettebat desteği sağlamaktı. Alemdar’ın kumanya ve yakıt eksiklikleri Nimet Hoca önderliğindeki Ereğli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti üyeleri tarafından giderildi. Esas eksik olan personel de Liman Reisi Yüzbaşı Nazmi Bey tarafından seçilen, vatanları için ölümü korkusuzca göze alan Ereğlililerdi.[2]Mürettebat toplamda 21 kişi olmuştu.
Kastamonu ve Bolu Havalisi Komutanı Muhitin Paşa’nın telgrafla bildirdiği yönerge gereği, 27 Ocak 1921 sabahı 03.00 sularında Trabzon’a gitmek üzere Ereğli limanından yola çıktılar. Fakat tam Baba Burnu’nu döndüklerinde Fransa donanmasına ait C-80 adlı muhrip tarafından yakalandılar. C-80 Alemdar’ı ve mürettebatı tutuklayarak Zonguldak limanına getirdi. C-80’in YüzbaşısıTilly, komutasındaki 4 silahlı askerle(toplam 5 kişi) Alemdar’a geçti. Alemdar’ın kaptan köşküne geçtiler ve vapuru İstanbul’a teslim etmek üzere yola çıktılar. C-80 onları arkadan takip ediyordu.
Esareti kabul etmeyen kahraman Alemdar mürettebatı yolda kurtuluş planlarını yapıyordu. Vapur, Ereğli açıklarına geldiğinde kaptanın bir işareti ile harekete geçen kahramanlar çıkardıkları düzmece kavga sonrasında Fransız askerlerini etkisiz hale getirerek silahlarını aldılar ve dümeni ele geçirdiler. Kaptanın rotayı Ereğli istikametine çevirmesiyle, Alemdar'ın Ereğli’ye döndüğünü gören C-80 de Alemdar'ın peşine düşerek top atışlarıyla Alemdar'ı yolundan döndürmeye çalıştı. İşte bu andan itibaren, 27 Ocak 1921’de İstiklal Harbinin iki saat süren tek deniz muharebesi, Alemdar ile C-80 arasında başladı.
[1] İkinci Çarkçı Üsküdarlı Osman, Üçüncü Çarkçı Trabzonlu Hikmet, Güverte Lostromosu Üsküdarlı Ali Reis, Serdümen Trabzonlu Rıfat Reis, Serdümen Rizeli Recep Kâhya, Ateşçi Göreleli Yusuf, Kamarot Erzincanlı Salih, İstanbullu Avram Efendi.
[2]Süvari İsmail Hakkı Kaptan, İkinci Süvari Ali Dursun Bey, Beykozlu Adil Bey, Trabzonlu Hikmet, Rizeli Recep Kâhya, Trabzonlu Rıfat Reis, Göreleli Yusuf, Üsküdarlı Ali Reis, Erzincanlı Salih. Ereğli halkından Hasan, Yakup, Mehmet Fikri, Hilmi, İsmail, Tefik, Reşat, Tahsin, Hasan, Ömer, Şaban ve Tahir Beyler.
C-80 adlı Fransız muhribindeki askerler ile Alemdar vapuru mürettebatı arasında başlayan silahlı çatışmada, açık köprü üstünde dümen tutan serdümen Recep Kâhya göğsünden vurularak şehit oldu. Recep Kâhya, İstiklal Savaşımızın ilk ve tek deniz şehidi olarak tarihe geçti. Alemdar’da üç de gazimiz vardı.
Çatışmanın sesleri Ereğli'den duyulmaya başlayınca eski hastane altındaki siperlerde hemen mevzi alan milis kuvvetleri ile Bozhane’den savaşa katılmak üzere sandallarla denize açılan Ereğlili gençler, vapur ve muhrip Baba Burnu’nu dönüp içeri girince, karadan ve denizden yaylım ateşine başladılar. Ereğlililerin desteğiyle ayakta duran Alemdar vapuru bacasından yaralandı. Ereğli Hastanesi de zarar gördü. Çatışmada iki ölü, üç yaralı, biri komutan dördü er olmak üzere beş tutsak veren Fransızlar, Alemdar’ı tekrar ele geçirmek üzere 28 Ocak 1921 günü, bu kez daha güçlü gemi ve kruvazörlerle Ereğli açıklarında göründüler. Zonguldak Mutasarrıflığına tehdit ve gözdağı içerikli bir de nota verdiler. Tüm bu hadiseler süregelirken duruma Ankara ve Fransa hükümetleri dâhil oldu. Zira Ankara hükümeti duruşunu açıkça belli ediyor, verilen notaya, savaş durumunda olunduğunu hatırlatan nota ile cevap veriyordu.
Hal böyle olunca iki taraf da olayı sağduyulu çözme yoluna gitti. Fransızlar esirlerini istiyordu. Türkler ise bunu, ancak belli şartlar altında kabul edeceklerini beyan ediyordu. Böylece, Zonguldak Mutasarrıfı Nusret Bey ile Fransız Amiral Dumesnil arasında barış görüşmeleri başladı. Ancak görüşmeler uzayınca, bu kez Fransa başbakanı ve Mustafa Kemal Paşa görüşmelere müdahele etti. Nihayetinde, 15 Şubat 1921 tarihinde Türkler ve Fransızlar arasında sözlü bir anlaşma yapıldı. Anlaşmaya göre Fransız esirler teslim edilecekti. Karşılığında Fransızlar, Alemdar dâhil hiçbir Türk gemisine dokunmamayı ve Karadeniz’deki gemilerini geri çekmeyi ve Ereğli’ye zarar vermemeyi kabul ettiler. Ancak Alemdar, bir süre Ereğli’de demirli kalacaktı.
13 Mayıs 1921 tarihi itibariyle Alemdar’ın İstanbul’a hiçbir zaman iade edilmeyeceği karara bağlandı. 20 Ekim 1921’de ise Ankara Hükümeti ve Fransız Hükümeti arasında, Türkiye’nin güney sınırını belirleyen Ankara İtilafnamesi imzalandı. Aynı gün Alemdar serbest bırakıldı ve 26 Ekim’de yerinden kaldırıldı.
Alemdar vapuru, Kurtuluş Savaşı'nın, tek deniz çatışmasının kahramanı oldu ve “Gazi” unvanı aldı. Yıllar sonra Karadeniz Ereğli’de yeniden inşa edildi. 2008'de müze haline getirilerek ziyarete açıldı.
Bu tarihî duruşu ve Milli Mücadele’de üstlendiği eşsiz rolüyle Gazi Alemdar Müze Gemisi, Eylül 2025 tarihinde Tarihi Kentler Birliği tarafından oluşturulan Millî Mücadele Rotası’na, Kdz. Ereğli’nin değeri olarak; ilk deniz şehidimiz Recep Kâhya ile birlikte dâhil edildi.
Alemdar Gemisi’nin Müze (Müze Gemi) Olma Süreci
Ulusal Bağımsızlık Savaşı’nın tek deniz muharebesinin tanığı olan Alemdar vapurunun anısını yaşatmayı amaçlayan Kdz. Ereğli Belediye Başkanı Halil POSBIYIK, Sanat Kurumu’nun hazırlayıp Belediyemize sunduğu bu proje için gerekli girişimlerde bulundu.
Maliyeti oldukça yüksek olan bu önerinin finansmanı için Kdz. Ereğli Belediye Başkanı Halil POSBIYIK’ın önderliğinde 10 Kasım 2004 tarihinde “Gazi Alemdar Gemisi Yaptırma ve Yaşatma Derneği” kurulduktan sonra; Kdz. Ereğli Belediye Başkanlığı, Kdz. Ereğli Kaymakamlığı, Deniz Kuvvetleri Karadeniz Bölge Komutanlığı, Ereğli Demir ve Çelik Fabrikası Genel Müdürlüğü’nden oluşan “Proje Yürütme Kurulu” oluşturularak ilçedeki sanayiciler, iş adamları (özellikle tersane/gemi sahipleri), ilgili meslek odaları, ilgili sivil toplum örgütleri temsilcileri ve ilçe halkıyla birlikte toplantılar yapılarak konu ilçenin gündemine taşındı.
İlçedeki sanayici ve iş adamları, Deniz Kuvvetleri Karadeniz Bölge Komutanlığı ve Kdz. Ereğli halkının katkılarıyla dört ayrı parça olarak dört ayrı tersanede aslına uygun olarak yapılan Alemdar vapuru, şimdiki yerine monte edildi ve 08 Ağustos 2008 günü görkemli bir törenle hizmete açıldı. Yılda yüz binin üstünde kişinin ziyaret ettiği Alemdar Gemisi Müzesi’nin tüm gereksinimleri Kdz. Ereğli Belediyesi’nce karşılanmaktadır.
İstiklal Savaşı döneminde destanlar yazan Gazi Alemdar vapuru ve kahraman mürettebatı Karadeniz Ereğli Kaymakamlığı ve Karadeniz Ereğli Belediyesi işbirliği ile her yıl 27 Ocak’ta anılmaktadır. 2021yılında Alemdar vapurunun kazandığı zaferin 100. yılına özel olarak bir belgesel, Alemdar vapuru maketi ve 100. Yıl Alemdar Marşı hazırlanmıştır. 100. Yılında Gazi Alemdar Müze Gemisi, Tarihi Kentler Birliği (TKB) tarafından "Millî Mücadele Müzeleri Ödülü”ne layık görülmüştür. Zonguldak’ın beş milletvekili, TBMM’de, Gazi Alemdar Müze Gemisi’ne İstiklal Madalyası verilmesi için teklifte bulunmuştur. Ereğli halkı heyecanla TBMM’den İstiklal Madalyasını beklemektedir.
Alemdar Müze Gemisi’nin Bölümleri
I- Güverte Bölümleri
1-Açık Köprü Üstü/Dümen Evi (Recep Kâhya’nın şehit olduğu yer), 2-Köprü üstü Kumanda Bölümü/Harita Kamarası, 3-Üst Güverte Tahliye Filikaları, 4-Baş Güverte (çapa, ırgatların bulunduğu bölüm), 5-Kıç Güverte (lumbar ağzı, ziyaretçi girişi);
II- Yaşam Mahalli
1-Sancak Tarafı: a)Kaptan Kamarası, b)Personel kamarası, c)Lavabo ve tuvaletler; 2-İskele tarafı (Mutfak,Zabitan Salonu,Kuru Erzak Deposu)
III- Ambar Bölümleri
1-Kıç Altı (Recep Kâhya Salonu), 2-Kıç Ambarı (Kadıköylü Osman Efendi Salonu), 3-Makine Dairesi Bölümü (Mustafa Nail Ercivelek Salonu), 4-Baş;
IV- Ambar
1-Ambar (İsmail Hakkı Kaptan Salonu), 2-Başaltı (Porsun Ambarı)
V- Hizmet ve Danışma Birimi
Kdz. Ereğli Belediye Başkanlığı’nca müze geminin bulunduğu alana (18 Haziran Parkı) ve yanına 08 Temmuz 2011 tarihinde hizmete açılan “82,86 metrekare yüzölçümü bu yapıda broşür, hediyelik eşya (andaç) stantları yanında, Alemdar vapuru ile ilgili dokümanlar bulunmakta; Kdz. Ereğli Belediyesi tarafından görevlendirilen çalışan ile birlikte “Gazi Alemdar Gemisi Yaptırma ve Yaşatma Derneği” temsilcisi ziyaretçilere rehberlik hizmeti vermektedir.
